Budapeste

02:58:21

GMT +01:00

1 Ft (HUF)
=
0.01 TL (TRY)
Bugün
Hafif yağmur
5º / 7º
  • Pe
    -1º/4º
  • Cu
    -2º/6º
  • Ct
    5º/7º
  • Pa
    1º/5º

Yakın bir geçmişin hatıralarına dokunursunuz Budapeşte’de. Modern dünyanın düzenine yenik düşüp yıkılmış komünist bir Avrupa’nın önemli kalelerinden birinin düşüşüne tanık olursunuz. Modern hayatın bazılarına göre gerekleri, bazılarına göre de dayatmaları, Budapeşte sokaklarında eskilerin hatıralarıyla yan yana karşınıza çıkar.

Bizdeki Sümerbank mağazaları gibi, on yıldır dekorasyonunu hiç değiştirmemiş, ortasında korkutucu derecede soğuklukta oturak plastik bir bebeğin bulunduğu, toz içindeki vitrine sahip olan dükkânın yanında, Avrupa’nın hiçbir kentinde göremeyeceğiniz modernlikte bir Burger King karşınızda durur. Yeni zenginlerden biri, artık Macaristan’da üretilmekte olan son model Audi arabasıyla yanınızdan geçerken, başka biri komünist dönemden kalan, bizdeki Anadol’lara benzeyen arabasıyla yavaş yavaş uzaklaşır.

Tüm bu yenilenmeye ve modernleşmenin soğuk yüzünü taşımaya başlamasına rağmen, Budapeşte; kent siluetine baktığınızda “Batı”dan pek de farkı olmasa da; hâlâ “Doğu”ya ait bir kent. İnsanlarla konuşun, özellikle yaşlı olanlarıyla. Size bilmediğiniz bir Avrupa’nın hikâyesini anlatacaklardır.

Keltler tarafından kurulan kent, bir süre sonra Romalılar eline geçmiş.  Romalılar yollar, amfitiyatrolar, hamamlar ve kalelerle kenti zenginleştirmişler. Macarların kente hâkim olması da 9. yüzyılda gerçekleşmiş ve yaklaşık yüz yıl sonra da Macar Krallığı resmi olarak kurulmuş. Kent 1361 yılında, Macaristan’ın başkenti olmuş.

1541 yılında Buda kenti, Türkler tarafından alınmış. Yaklaşık 140 yıl, Türklerin elinde kalan kent, Osmanlı yönetiminin toleransı sayesinde Hristiyan kimliğini kaybetmemiş. Osmanlı yönetimi kente mektepler ve medreseler yaptırarak, kültürel hayatını zenginleştirmiş. Bugün, Macar dilinde Osmanlıcadan miras kalan birçok kelimeyi duymanız mümkün. “kapu”, “alma” ve “szakal” bunlardan sadece birkaçı.

1686 yılında Habsburg İmparatoru I. Leopold, kenti Türklerden geri almış. Ancak savaş sırasında, kent büyük zarar gördüğü için eski günlerine dönmesi için yıllar gerekmiş.

19. yüzyıla gelindiğinde ise kent Macaristan’daki modernleşme hareketinin merkezi haline gelmiş. 1867 yılında Avusturya ve Macaristan krallıkları birleşerek Avusturya – Macaristan İmparatorluğu’nu kurmuşlar ve Budapeşte, Viyana’yla birlikte bu yeni imparatorluğun başkentlerinden biri haline gelmiş. 1873 yılında ise Buda ve Peşte kentleri resmi olarak birleşip “Budapeşte” adını almışlar.

I. Dünya Savaşı’na kadar süren altın dönem, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun savaştan yenik ayrılmasıyla birlikte sona ermiş. 1920 yılında imzalanan Trianon antlaşmasıyla Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarihe karışmış.

1944 yılında, II. Dünya Savaşı’nın son günlerinde, Alam saldırılarını durdurmaya çalışan Sovyet ve Macar askerleri arasında çıkan çatışmalarda kent büyük zarar görmüş. Yaklaşık 38.000 sivil, bu çatışmalar sırasında hayatını kaybetmiş. Nazi işgali sırasında, yüzbinlerce Macar Yahudi hayatını kaybetmiş.

1949 yılında, Macaristan komünist sisteme geçmiş. Ancak 1956 yılında rejime karşı olan ayaklanmalar, Stalinist yönetimi zora sokmuş. Rus tankları şehre girmiş ve yaklaşık 3000 kişi çatışmalarda hayatını kaybetmiş.

Macarların komünizme olan bakış açısının doğu bloğundaki diğer ülkelere göre daha yumuşak olması, Macaristan komünizmine, “Gulaş Komünizmi” denmesine neden olmuş.

20 yüzyılın sonlarına doğru hızla modernleşen Budapeşte, 1989-90 yıllarında yaşanan politik değişikliklerden sonra, komünizmi bırakan Macaristan’ın başkenti olmaya devam etmiş.